อาการน้ำตาลต่ำ หรือที่หลายคนมักเรียกว่า อาการขาดน้ำตาล คือภาวะที่ระดับน้ำตาลในเลือดลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ปกติ มักพบอาการ เช่น ใจสั่น เหงื่อออก มือสั่น หน้ามืด อ่อนเพลีย และหิวจัด หากปล่อยไว้โดยไม่แก้ไข อาจรุนแรงถึงขั้นหมดสติได้ การรู้จักสังเกตสัญญาณเตือนตั้งแต่เนิ่นๆ จึงช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายได้
อาการน้ำตาลต่ำ อาการขาดน้ำตาล คืออะไร
อาการน้ำตาลต่ำ หรือภาวะขาดน้ำตาล Hypoglycemia หมายถึง ภาวะที่ระดับกลูโคส น้ำตาล ในเลือดลดลงต่ำกว่าระดับปกติ โดยทั่วไปมักหมายถึงระดับน้ำตาลในเลือดต่ำกว่า 70 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร mg/dL น้ำตาลในเลือดเป็นแหล่งพลังงานหลักของร่างกาย โดยเฉพาะสมองซึ่งต้องการกลูโคสอย่างต่อเนื่อง เมื่อระดับน้ำตาลลดต่ำลง ร่างกายจึงแสดงอาการผิดปกติออกมาเพื่อเป็นสัญญาณเตือน คำว่า อาการขาดน้ำตาล ที่คนทั่วไปมักใช้เรียกในชีวิตประจำวัน จึงหมายถึงภาวะเดียวกันทางการแพทย์นั่นเอง
สาเหตุของอาการน้ำตาลต่ำ
ในผู้ป่วยเบาหวาน
ผู้เชี่ยวชาญระบุว่าสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะนี้คือผลข้างเคียงจากการรักษาโรคเบาหวาน คือผลข้างเคียงจากการรักษาโรคเบาหวาน ไม่ว่าจะเป็นการฉีดอินซูลินเกินขนาด การรับประทานยาลดน้ำตาลบางชนิด การรับประทานอาหารไม่ตรงเวลาหรือน้อยเกินไปหลังใช้ยา รวมถึงการออกกำลังกายหนักโดยไม่ปรับปริมาณยาหรืออาหารให้เหมาะสม
ในคนทั่วไปที่ไม่ได้เป็นเบาหวาน
แม้พบได้น้อยกว่า แต่อาการขาดน้ำตาลสามารถเกิดในคนที่ไม่ได้เป็นเบาหวานได้เช่นกัน เช่น การอดอาหารเป็นเวลานาน การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมากโดยไม่ทานอาหาร ความผิดปกติของตับหรือไต ความผิดปกติของฮอร์โมนบางชนิด หรือภาวะที่พบได้น้อย เช่น เนื้องอกที่ตับอ่อนซึ่งผลิตอินซูลินมากเกินไป
อาการน้ำตาลต่ำ สังเกตอย่างไร
ภาวะนี้ หรืออาการขาดน้ำตาล สามารถแบ่งตามระดับความรุนแรงได้ดังนี้
ระดับเริ่มต้น Mild
- ใจสั่น มือสั่น
- เหงื่อออกผิดปกติ
- หิวจัดกะทันหัน
- วิงเวียนศีรษะ
- อ่อนเพลีย ไม่มีแรง
ระดับปานกลาง Moderate
- สับสน คิดช้าลง
- หงุดหงิดง่าย พูดจาเปลี่ยนไป
- ตาพร่ามัว มองเห็นภาพซ้อน
- ปวดศีรษะ
- การเคลื่อนไหวไม่ประสานกัน
ระดับรุนแรง Severe
- ชัก
- หมดสติ
- ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้
งานวิจัยชี้ว่าอาการในระยะเริ่มต้นมักเกิดจากการที่ร่างกายหลั่งฮอร์โมนอะดรีนาลีนเพื่อตอบสนองต่อระดับน้ำตาลที่ลดลง ส่วนอาการในระยะปานกลางถึงรุนแรงเกิดจากสมองขาดพลังงานกลูโคสไปหล่อเลี้ยง จึงส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาทโดยตรง
กลุ่มเสี่ยงที่ควรเฝ้าระวังภาวะขาดน้ำตาลเป็นพิเศษ
- ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้อินซูลินหรือยาลดน้ำตาลกลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย
- ผู้สูงอายุ ซึ่งอาจสังเกตอาการเตือนได้ยากกว่าคนทั่วไป
- ผู้ที่ออกกำลังกายหนักหรือเป็นเวลานานโดยไม่รับประทานอาหารรองท้อง
- ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ
- ผู้ที่มีโรคตับหรือไตเรื้อรัง
วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อมีอาการน้ำตาลต่ำ กฎ 15-15
ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการและเบาหวาน แนะนำแนวทาง กฎ 15-15 สำหรับรับมือกับภาวะนี้หรืออาการขาดน้ำตาลระดับเริ่มต้นถึงปานกลาง ดังนี้
- รับประทานคาร์โบไฮเดรตที่ดูดซึมเร็วประมาณ 15 กรัม เช่น น้ำผลไม้ครึ่งแก้ว น้ำตาลหรือน้ำผึ้ง 3 ช้อนชา หรือลูกอมที่มีน้ำตาล
- รอประมาณ 15 นาที แล้ววัดระดับน้ำตาลในเลือดซ้ำหากมีเครื่องวัด
- หากอาการยังไม่ดีขึ้นหรือระดับน้ำตาลยังต่ำ ให้รับประทานคาร์โบไฮเดรตเพิ่มอีก 15 กรัม และทำซ้ำจนกว่าอาการจะดีขึ้น
- เมื่ออาการดีขึ้นแล้ว ควรรับประทานอาหารมื้อหลักหรือของว่างที่มีทั้งคาร์โบไฮเดรตและโปรตีนเพื่อรักษาระดับน้ำตาลให้คงที่
ทั้งนี้ หากผู้ป่วยหมดสติหรือชัก ห้ามป้อนอาหารหรือเครื่องดื่มทางปาก และควรติดต่อหน่วยแพทย์ฉุกเฉินทันที
แนวทางป้องกันอาการขาดน้ำตาลในชีวิตประจำวัน
- รับประทานอาหารให้ตรงเวลา ไม่งดมื้ออาหาร โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ยาลดน้ำตาลหรืออินซูลิน
- ตรวจระดับน้ำตาลในเลือดอย่างสม่ำเสมอตามคำแนะนำของแพทย์
- พกของว่างที่มีน้ำตาลติดตัวเสมอ โดยเฉพาะเมื่อต้องออกกำลังกายหรือเดินทางไกล
- ปรึกษาแพทย์ก่อนปรับขนาดยาหรือกิจวัตรการออกกำลังกายด้วยตนเอง
- จำกัดปริมาณแอลกอฮอล์และหลีกเลี่ยงการดื่มขณะท้องว่าง
สัญญาณอันตรายที่ควรไปพบแพทย์ทันที
ควรรีบไปพบแพทย์หรือติดต่อหน่วยฉุกเฉินทันที หากพบอาการดังต่อไปนี้
- ภาวะนี้หรืออาการขาดน้ำตาลเกิดขึ้นซ้ำบ่อยครั้งโดยไม่ทราบสาเหตุ
- รับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มตามกฎ 15-15 แล้วอาการไม่ดีขึ้น
- มีอาการชักหรือหมดสติ
- สับสนรุนแรงจนไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้
สรุป
อาการน้ำตาลต่ำ หรือที่หลายคนเรียกว่าอาการขาดน้ำตาล เป็นภาวะที่พบได้ทั้งในผู้ป่วยเบาหวานและคนทั่วไป โดยมีสัญญาณเตือนตั้งแต่ระดับเริ่มต้น เช่น ใจสั่น เหงื่อออก หิวจัด ไปจนถึงระดับรุนแรง เช่น ชักหรือหมดสติ การสังเกตอาการให้ทันท่วงทีและรับมือด้วยกฎ 15-15 สามารถช่วยบรรเทาอาการเบื้องต้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น ผู้ป่วยเบาหวานที่ใช้อินซูลิน ควรตรวจระดับน้ำตาลอย่างสม่ำเสมอและปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการป้องกันที่เหมาะสมกับตนเอง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ใช่ เป็นภาวะเดียวกัน อาการขาดน้ำตาล เป็นคำที่คนทั่วไปมักใช้เรียกในชีวิตประจำวัน ส่วน อาการน้ำตาลต่ำ หรือ Hypoglycemia เป็นคำศัพท์ทางการแพทย์ที่หมายถึงภาวะเดียวกัน
ภาวะนี้มักเกิดขึ้นรวดเร็วและมีอาการเด่น เช่น ใจสั่น เหงื่อออก หิวจัดส่วนอาการน้ำตาลสูงมักเกิดขึ้นช้ากว่าและมีอาการ เช่น กระหายน้ำมาก ปัสสาวะบ่อย อ่อนเพลียเรื้อรัง
ได้ แม้พบได้น้อยกว่าผู้ป่วยเบาหวาน แต่สามารถเกิดจากการอดอาหารนาน การดื่มแอลกอฮอล์มากเกินไป หรือความผิดปกติของฮอร์โมนและอวัยวะบางส่วน
ควรมีของว่างที่มีน้ำตาลไว้ใกล้ตัวเสมอ และหากมีอาการบ่อยครั้งตอนกลางคืน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อปรับขนาดยาหรือมื้ออาหารก่อนนอน
หากปล่อยไว้โดยไม่แก้ไข ภาวะน้ำตาลต่ำรุนแรงอาจทำให้ชักหรือหมดสติ และเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ จึงควรรับมือทันทีที่มีอาการเริ่มต้น
